«Ҡорт» ҡушаматлы яугир башҡорт «ҡошсолары»ның нисек эшләүе тураһында һөйләне.

Был хаҡта «Молодежная газета»ға БПЛА операторы, «Ҡорт» ҡушаматлы яугир һөйләне.

– Дошман нисек һуғыша?

– Дошман башлыса дистанцияла һуғыша, алыҫлыҡты үҙ итә. Техника күп, автоматлаштырылған – компьютер уйыны кеүек: баҫтың, ебәрҙең, ситкә киттең. Яҡын арауыҡтағы һуғышты ул күтәрә алмай, унда бит нервылар ҡорос кеүек, реакция йылдам булырға тейеш, ә улар барыһын да шаблон буйынса, инструкция менән эшләй. Нимәлер план буйынса бармаһа – шунда уҡ тотҡарлыҡтар. Ә кешеләре лә башҡаса: күптәре аҡса өсөн, уларға артыҡ хәүеф кәрәкмәй. Улар техника барыһын да хәл итер тип көтә, ә техника ҡайһы берҙә ышанысһыҙ була – һәм тап ошонда беҙ үҙебеҙҙекен алабыҙ.

– Бөгөн БПЛА эшендә ниндәй яңылыҡтарҙы мөһим тип атарға мөмкин?

– Яңылыҡтар бихисап, күҙҙәр ҡамаша, ә мин барыбер һәр яңылыҡты тотоп ҡарарға, тикшерергә тырышам. Хәҙерге ваҡытта мөһиме – сигналдар ҡамауҙа булғанда ла тотороҡло бәйләнеш: ретрансляторҙар, альтернатив йышлыҡтар, бер нисә канал схемалары барлыҡҡа килә. Тағы ла шәберәк – «ҡош» сигнал юғалтҡанда ла ориентирҙар буйынса осорға өйрәнә, автономлылыҡ әкренләп арта. Тепловизорҙар компактлыраҡ һәм асығыраҡ, төндә картина инде көндөҙгөләй тиерлек. Һәм иң классик әйбер – дрондар төркөм менән, берҙәм, көтөү кеүек эшләргә өйрәнгәндә: береһе ситкә алып китә, икенсеһе эҙләй, өсөнсөһө бәрә. Мин уларҙың эшен күрәм дә, шунда уҡ, был беҙҙең файҙаға нисек эшләй ала икән тип уйлайым.

– Ауыр саҡта мораль ярҙам нимә иҫәбенә килә?

– Ауыр саҡта ярҙам ябай нәмәләрҙән килә. Янда ташлап китмәгән егеттәрҙән, һәр кемдең үҙ бурысын белеп, уны теүәл үтәүенән. Эшегеҙҙең ысынында нимәнелер үҙгәртә алыуын күреүҙән: «ҡош» маҡсатты тапты, барыһы ла үтәлде – һәм, юҡҡа ғына тир түкмәгәнлегеңде аңлайһың. Шулай уҡ хаттарҙан, волонтерҙарҙан посылкаларҙан: йылы ойоҡбаш йәки аккумулятор өсөн зарядка кеүек ваҡ-төйәк мәғәнәһеҙ кеүек тойолһа ла, ысынында был һине онотмағандары тураһында билдә. Шулай уҡ техникаға ҡыҙыҡһыныуҙан да көс алына: яңы схема өйрәнгәндә, уның нисек эшләгәнен аңларға тырышҡанда, мейе икенсе нәмәгә күсә, арығанлыҡ сигенгәндәй була. Шулай уҡ минең, яраларым әле уңалмаһа ла, яңынан сафта булыуым да көс бирә: торҙом, киттем – тимәк, булдырам.

– Өйҙән бөгөн иң ҡиммәтле ниндәй ярҙам килә?

– Иң ҡиммәтлеһе – ул артыҡ ығы-зығыһыҙ, сәпкә тейә торғаны. Өйҙә быны аңлайҙар. Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров махсус хәрби операция яугирҙәре менән үҙ-ара эш итеү буйынса ике советник тәғәйенләне – уларға теләһә ниндәй һорау менән теләһә ҡасан мөрәжәғәт итәбеҙ.

Волонтёрҙарҙың йәшниктәр генә килтереп ҡалдырмауы, ә иң кәрәкле нәмәне хәҙер үк һорап белеүе бик шәп: бөгөн ул ҡамасаулауҙан һаҡлау булыуы мөмкин, иртәгә – «ҡошсоҡтоң» конкрет моделенә запас частар. БПЛА өсөн кабель, аккумулятор, запас камералар, еүештән һаҡламлы термокейем, ҡеүәтле пауэрбанктар кеүек конкрет кәрәк-яраҡтар һәр ваҡыт кәрәк. Шулай уҡ техник ярҙам да баһалап бөткөһөҙ: волонтерҙар схемаларҙы үҙҙәре аңлап, ремонтлап, ҡайһы ерендер йәбештереп, ҡайҙан һирәк деталде табырға мөмкин икәнлеген әйтеп бирә ала. Ә мораль ярҙам да иң аҙаҡтан түгел: балаларҙан хаттар, ҡыҫҡа видеояҙмалар, ябай ғына йылы һүҙҙәр – улар, ысын, арыуҙы бөтөрә.

Автор:Алсу Муллахметова